𝐃𝐲𝐬𝐨𝐜𝐣𝐚𝐜𝐣𝐚, w słownikowym tłumaczeniu, oznacza „czasowe wyłączenie się pewnych…
𝐃𝐲𝐬𝐨𝐜𝐣𝐚𝐜𝐣𝐚, w słownikowym tłumaczeniu, oznacza „czasowe wyłączenie się pewnych czynności psychicznych spod świadomej kontroli”*, które występuje w związku z zaburzeniami natury psychicznej. Język polski, językiem polskim, definicja, definicją - ale jak to się ma do życia? 🤔 Spróbuj wyobrazić sobie, że Twój umysł to teatr, na którego scenie toczy się spektakl, którego fabułą jest Twoje codzienne życie, emocje, myśli, wszelakie odczucia. Jesteś jednocześnie aktorem i widzem 🎭. Czasem, jak to w życiu, przydarzają się trudne momenty, w tym wypadku trudne sceny - np. traumatyczne, przemocowe, wywołujące silny stres 😖. A gdy one się przytrafiają, Ty „słyszysz” głos: „To za dużo. Musimy to przerwać.” 🛑✋🏼. Wtem gasną światła, kurtyna opada, a Ty „wychodzisz z widowni” lub na niej zostajesz, ale jakby… za szybą. To właśnie dysocjacja, czyli mechanizm Twojej psychiki, który „odcina” Cię od emocji, od ciała, od wspomnień lub wręcz od samego siebie po to, by ciężar zbyt intensywnych, trudnych odczuć Cię nie przygniótł. Problem pojawia się wtedy, gdy ta „pauza” trwa zbyt długo i zaczyna przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu. 😕
Wyróżnia się kilka rodzajów zaburzeń związanych z dysocjacją. Wśród nich wymienia się między innymi:
📌 Amnezję dysocjacyjną - osoba dotknięta dysocjacją może utracić na jakiś czas, zwykle niedługi, pamięć dotyczącą ważnych, trudnych bieżących spraw. Ma charakter eliminowania z pamięci traumatycznych, przytłaczających emocjonalnie zdarzeń,
📌 Fugę dysocjacyjną - osoba może mieć „luki w pamięci” dotyczące np. podróży z jednego miejsca do drugiego, może nie pamiętać, w jaki sposób znalazła się w danym miejscu. Zazwyczaj takie podróże prowadzą do miejsc z silnym, emocjonalnym ładunkiem,
📌 Stupor dysocjacyjny - tzw. osłupienie, znieruchomienie w jednej pozycji, bez reakcji na bodźce zewnętrzne, osoba wówczas nie śpi i jest przytomna,
📌 Dysocjacyjne zaburzenie tożsamości - występowanie u osoby dwóch lub więcej odrębnych osobowości, z czego jednocześnie ujawnia się tylko jedna z nich, a potem następuje przejście do kolejnej, każda z tych osobowości ma indywidualny charakter, odrębne wspomnienia i inaczej się zachowuje. Osoba dotknięta dysocjacyjnym zaburzeniem tożsamości nie ma świadomości istnienia więcej niż jednej osobowości w sobie,
📌 Objawy depersonalizacji/derealizacji - uczucie odłączenia od własnego ciała, emocji lub otoczenia.
Dysocjacja nie ogranicza się jedynie do klasycznych zaburzeń dysocjacyjnych - często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi, np. w zespole stresu pourazowego (PTSD), w zaburzeniu osobowości typu borderline, w zaburzeniach lękowych, depresyjnych, w zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych, przy schizofrenii czy w zaburzeniach odżywiania. To pokazuje, jak szeroko dysocjacja występuje w psychopatologii, i jak istotne są jej objawy i skutki w skutecznym leczeniu. ✔️
Badania mózgu 🧠 metodą EEG pokazują, że u osób z zaburzeniami z obrębu dysocjacji, np. z derealizacją czy depersonalizacją, obserwuje się zaburzone przetwarzanie dochodzących sygnałów, bodźców. Obrazowanie rezonansem magnetycznym pokazało, że niektórzy pacjencji z dysocjacją wykazują zmiany w strukturach hipokampu i ciała migdałowatego - w elementach kluczowych dla procesów pamięciowych i przetwarzania emocji**.
Uznaje się, że trauma, zwłaszcza doświadczona w dzieciństwie 👧🏼👦🏾, to istotny czynnik predysponujący do dysocjacji, której zadaniem jest ochrona przed przeżywaniem bólu i lęku. Niestety często ta adaptacja może przekształcić się w mechanizm utrudniający funkcjonowanie, gdzie pamięć staje się zdezintegrowana, a problemy w relacjach i przetwarzaniu emocji nasilają się. 😕 Dysocjacja obejmuje szerokie spektrum objawów - od epizodów „odpływania”, po ciężkie zaburzenia. Występuje szeroko, często towarzysząc innym zaburzeniom. Badania dostarczają silnych dowodów na jej realność i znaczenie - zarówno w rozumieniu jej samej, jako odrębnego objawu, jak i jej współwystępowania z innymi trudnościami. Skuteczne leczenie bazuje na etapowej terapii, a wczesna diagnoza i psychoedukacja mogą mieć w tym zakresie kluczowe znaczenie. 😌
* 𝑆ł𝑜𝑤𝑛𝑖𝑘 𝑗𝑒̨𝑧𝑦𝑘𝑎 𝑝𝑜𝑙𝑠𝑘𝑖𝑒𝑔𝑜 𝑃𝑊𝑁, dostęp online (4.07.2025) ** Andreu-Perez, J., Gillmeister, H., Salami, A. (2021) Symptoms of depersonalisation/derealisation disorder as measured by brain electrical activity: A systematic review, 𝑁𝑒𝑢𝑟𝑜𝑠𝑐𝑖𝑒𝑛𝑐𝑒 & 𝐵𝑖𝑜𝑏𝑒ℎ𝑎𝑣𝑖𝑜𝑟𝑎𝑙 𝑅𝑒𝑣𝑖𝑒𝑤𝑠. https://doi.org/10.48550/arXiv.2111.06126
